NHỮNG YẾU TỐ CƠ BẢN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT THEO HƯỚNG TÍCH HỢP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU  Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

NHỮNG YẾU TỐ CƠ BẢN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT THEO HƯỚNG TÍCH HỢP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

09:51 - 10/08/2019

NHỮNG YẾU TỐ CƠ BẢN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT THEO HƯỚNG TÍCH HỢP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

 

NCS. Tạ VănVĩnh

Học viện Hành chính Quốc gia

(Bài viết đăng trên Tạp chí TN&MT)

       

          Để tối ưu hóa việc khai thác, sử dụng tài nguyên đất đai của ĐBSCL trong bối cảnh BĐKH, vấn đề bức thiết đặc ra là phải tích hợp thích ứng BĐKH vào QHSDĐ của các tỉnh trong vùng. Để việc tích hợp được thực hiện thành công, cần nghiên cứu, làm rõ những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) dưới góc độ của khoa học quản lý công.

Những yếu tố khách quan

Thứ nhất, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên: Yếu tố này có ảnh hưởng lớn đến việc QHSDĐ nói chung và QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở các tỉnh ĐBSCL nói riêng. Các yếu tố thuộc về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên bao gồm: Vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, các loại tài nguyên như đất đai, nguồn nước… Những yếu tố này có sự tác động qua lại lẫn nhau và tác động đến việc tích hợp thích ứng BĐKH vào QHSDĐ của các tỉnh ĐBSCL. Vùng ĐBSCL nằm ở cực Nam của Tổ quốc, có vị trí địa lý, địa chính trị rất quan trọng đối với việc phát triển KT-XH của nước ta. ĐBSCL có một nền nhiệt cao và ổn định trong toàn vùng, lượng mưa trung bình năm biến động theo không gian và thời gian, có địa hình tương đối bằng phẳng.

Tổng diện tích đất tự nhiên vùng ĐBSCL khoảng 40.548,2 km². Nhìn chung, đất đai thuận lợi cho phát triển nông nghiệp với 8 nhóm đất chính. Trong đó, đặc biệt quan trọng là nhóm đất phù sa, diện tích khoảng 1.184.857 ha (chiếm 31,66% diện tích đất đai toàn vùng, khoảng 1/3 tổng diện tích đất phù sa của cả nước). Nhóm đất phèn với tổng diện tích 1.600.263 ha (chiếm hơn 40% diện tích toàn vùng). Như vậy, ĐBSCL là vùng có diện tích đất sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước, đây được coi là vựa lúa của nước ta, đồng thời là vùng nuôi trồng thủy sản, đóng góp tỉ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Tài nguyên nước tại ĐBSCL có mối liên hệ mật thiết với tài nguyên đất đai của các tỉnh trong vùng. Đây là vùng có hệ thống sông ngòi dày đặc được đánh giá là vùng trữ nước ngọt lớn nhất cả nước, là hạ lưu của sông Mê Kông. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tình trạng suy kiệt nguồn nước trên hệ thống sông, hạ lưu các hồ chứa và nước ngầm ở vùng ĐBSCL đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Do vậy, việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước của khu vực ĐBSCL là cực kì cấp thiết. Ngoài ra, đây còn là vùng có diện tích đất ngập và là một trong những hệ sinh thái tự nhiên phong phú nhất.

Như vậy, việc thực hiện QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL cần tính đến các yếu tố có tác động tới tài nguyên đất như tài nguyên nước, địa hình, khí hậu, hệ sinh thái tự nhiên vì những yếu tố này sẽ ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến việc QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH của các tỉnh trong vùng.

Thứ hai, điều kiện kinh tế - xã hội: Trong những năm qua, tăng trưởng kinh tế của các tỉnh ĐBSCL có xu hướng chậm lại, đạt 7,39% vào năm 2017, chuyển dịch cơ cấu kinh tế có bước chuyển đáng kể, đời sống vật chất và tinh thần của người dân có sự cải thiện. Với dân số gần 18 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, vùng ĐBSCL đã đóng góp 18% GDP toàn quốc, 90% lượng gạo xuất khẩu, 60% kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, 70% sản lượng trái cây của cả nước. ĐBSCL có những nét văn hóa, phong tục tập quán riêng, đặc sắc, điển hình là văn hóa sông nước, đây là vùng đất có bề dày lịch sử văn hóa, có nhiều kinh nghiệm trong thâm canh lúa nước, nuôi trồng thủy sản và trái cây. Có thể nói yếu tố kinh tế, xã hội có ảnh hưởng đến QHSDĐ đất theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL ở những khía cạnh như kinh tế phát triển làm gia tăng nhu cầu SDĐ, gây áp lực nên việc bố trí, phân bổ quỹ đất cho các hoạt động KT-XH, văn hóa, phong tục tập quán đặt ra vấn đề khi tiến hành QHSDĐ phải tính đến việc giữ gìn cảnh quan, kiến trúc, bảo tồn các giá trị văn hóa sông nước truyền thống của người dân. Sự phát triển giáo dục cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH ở ĐBSCL. 

Thứ ba, những tác động bất lợi của BĐKH ảnh hưởng đến hoạt động QHSDĐ: Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH, trong đó ĐBSCL là một trong 03 đồng bằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất do nước biển dâng. Nếu mực nước biển dâng cao 1m sẽ có khoảng 40% diện tích ĐBSCL, 11% diện tích đồng bằng sông Hồng và 3% diện tích của các tỉnh khác thuộc vùng ven biển sẽ bị ngập. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh sẽ bị ngập trên 20% diện tích, khoảng 10-12% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 10% GDP. Tình trạng ngập lụt đồng bằng và ngập lụt đô thị, dòng chảy bị biến đổi trên các sông chính, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông và xói lở bờ biển, suy thoái hệ sinh thái, nâng hạ địa chất, sụt lún do khai thác nước ngầm diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường. Những tác động bất lợi nêu trên đã càng đặt ra yêu cầu bức thiết phải QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH ở ĐBSCL.

Những yếu tố chủ quan

Thứ nhất, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước về đất đai: Nghị quyết số 19/NQ-TƯ ngày 31/03/2012 Hội nghị lần thứ sáu, BCH trung ương Đảng khóa XI về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, Nghị quyết số 24/NQ-TƯ ngày 03/6/2013 về chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và BVMT.

Sau khi Luật Đất đai 2013 ra đời và có hiệu lực, Chính phủ đã ban hành nhiều Nghị định liên quan đến đất đai như: Nghị định số 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số 44/2014/NĐ-CP quy định về giá đất; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất… Bộ TN&MT và các bộ, ngành khác đã ban hành nhiều thông tư, thông tư liên tịch liên quan đến đất đai nói chung và QHSDĐ nói riêng.

Sau khi Luật Quy hoạch được Quốc hội thông qua, Luật Đất đai 2013 cần phải được sửa đổi. Trong đợt sửa đổi này, cần bổ sung quy định về lồng ghép (tích hợp) thích ứng BĐKH vào QHSDĐ để khai thác, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất đai, BVMT, thích ứng với BĐKH, PTBV.

Thứ hai, tổ chức bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và sự đồng thuận, ủng hộ của người dân: Tổ chức bộ máy QLNN về đất đai nói chung và QHSDĐ nói riêng được tổ chức kiện toàn từ trung ương đến cơ sở. Chính phủ thống nhất QLNN về đất đai trên phạm vị cả nước. Nghị định số 21/2013/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ TN&MT: Bộ TN&MT là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng QLNN về các lĩnh vực: đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản, địa chất; môi trường; KTTV; BĐKH; ĐĐ&BĐ; quản lý tổng hợp và thống nhất về biển và hải đảo; QLNN các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ. 

Ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và ở xã, phường, thị trấn theo phân cấp thực hiện nhiệm vụ QLNN về đất đai tại các địa phương. Có thể nói, nếu tổ chức bộ máy QLNN về đất đai nói chung và QHSDĐ nói riêng được kiện toàn đầy đủ, khoa học, hoạt động hiệu quả thì sẽ nâng cao chất lượng hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL và ngược lại.

          Đội ngũ CBCC thực hiện nhiệm vụ QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL có số lượng hợp lý, chất lượng được bảo đảm cả về nhận thức, kiến thức, kỹ năng và thái độ thì hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL sẽ đạt được kết quả như mong muốn và ngược lại vì đội ngũ này có vai trò quyết định đến tất cả các khâu của quá trình QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH ở ĐBSCL.

          Sự đồng thuận, ủng hộ của người dân là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL vì hoạt động này có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế, tư liệu sản xuất, quyền lợi của người dân. Khi người dân đồng thuận thì các khâu của quy trình QHSDĐ sẽ được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện và ngược lại.

Thứ ba, năng dự dự báo phát triển KT-XH, chất lượng các kịch bản biến đổi khí hậu: Đây là yếu tố tác động trực tiếp đến hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH ở ĐBSCL vì nếu dự báo phát triển KT-XH sát thì sẽ nâng cao chất lượng hoạt động QHSDĐ và nếu dự báo phát triển KT-XH không sát sẽ dẫn đến nhu cầu sử dụng đất của các tỉnh, các ngành chưa được cập nhật đầy đủ, chính xác và qua đó việc phân bổ nguồn lực đất đai cũng như việc sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên đất hữu hạn này sẽ không đạt được kết quả như mong muốn.

Ngoài ra, chất lượng các kịch bản BĐKH cũng có tác động không nhỏ đến việc QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH của các tỉnh trong vùng. Nếu các kịch bản BĐKH được cập nhật thường xuyên, có chất lượng thì việc việc lồng ghép thích ứng với BĐKH vào QHSDĐ sẽ đạt hiệu quả cao và ngược lại.

Thứ tư, quá trình phát triển KT-XH làm cho nhu cầu SDĐ của các ngành, các lĩnh vực, các địa phương tăng lên: Điều này gây áp lực rất lớn đối với việc quản lý, khai thác và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai hiện có nhưng cũng tạo những cơ hội nhất định trong việc chuyển dịch, tái cơ cấu kinh tế tại các tỉnh trong vùng. Nhu cầu sử dụng đất của các ngành, các tỉnh trong vùng tăng cao càng đặt ra vấn đề phải có những giải pháp thích ứng một cách chủ động để giảm thiểu những tác động cực đoan của BĐKH đến tài nguyên đất đai của các tỉnh trong vùng để vừa đảm bảo quỹ đất cho các hoạt động phát triển đồng thời vẫn tiết kiệm được nguồn lực đất đai hữu hạn trong vùng. 

Thứ năm, mức độ đầu tư tài chính cho hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL: Yếu tố này có ảnh hướng rất quan trọng đến các khâu của hoạt động QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL theo cả haihướng tích cực và hạn chế. Nếu nguồn lực tài chính được đảm bảo, sử dụng đúng mục đích, không dàn trải đặc biệt trong bối cảnh QHSDĐ theo hướng tíchhợp thích ứng BĐKH ở ĐBSCL là vấn đề mới, việc lồng ghép hết sức phức tạp, khó khăn nên sẽ có những dè dặt, thận trọng nhất định cả về lý luận và thực tiễn thì sẽ nâng cao hiệu quả, tính linh hoạt trong quá trình thực hiện QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL và ngược lại.

Thứ sáu, hợp tác quốc tế trong quá trình QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL.

Hiệu quả hoạt động hợp tác quốc tế có ảnh hưởng không nhỏ tới QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL. Trong những năm qua Chính phủ Vương quốc Hà Lan đã giúp Việt Nam quy hoạch vùng ĐBSCL theo hướng bền vững, an toàn, khai thác tiềm năng, thế mạnh và hạn chế những tác động cực đoan của BĐKH đối với vùng ĐBSCL (cụ thể là bản Kế hoạch đồng bằng sông Cửu Long năm 2013). Ngoài ra, việc hợp tác với các quốc gia, các tổ chức quốctế khác cũng góp phần tăng cường nguồn lực, năng lực để thúc đẩy hiệu quả các quy hoạch trên địa bàn các tỉnh trong vùng ĐBSCL nói chung và đặc biệt là QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH tại ĐBSCL nói riêng.

Bên cạnh đó, việc QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng BĐKH không thể tách rời việc khai thác, sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên nước của vùng. Với đặc thù của vùng ĐBSCL, chất lượng hoạt động hợp tác quốc tế trong việc khai thác nguồn nước sông MêKông luôn là vấn đề thời sự và đặc biệt quan trọng.

Như vậy, việc nghiên cứu những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến QHSDĐ theo hướng tích hợp thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL dưới góc độ của khoa học quản lý công có ý nghĩa quan trọng đối với việc nghiên cứu cơ sở khoa học, phân tích, đánh giá thực trạng và đề ra hệ thống những giải pháp QHSDĐ theo hướng lồng ghép thích ứng với BĐKH ở ĐBSCL trong giai đoạn hiện tại và tương lai.

 

NGƯỜI VIỆT NGỦ TRƯA LÀ VÌ LƯỜI NHÁC - TÔI THẤY BỊ TỔN THƯƠNG
500 TRIỆU HAY 5 TỈ KHÔNG THỂ LÀ TIÊU CHÍ CHUẨN ĐO BẢN LĨNH ĐÀN ÔNG
MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT SÔNG CẦU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬUỞ ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT THEO HƯỚNG TÍCH HỢP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG